Archeolog i gwiezdny awanturnik

Harrison Ford jest jednym z najbardziej znanych aktorów amerykańskich, grającym zarówno w filmach przygodowych, sensacyjnych jak i obyczajowych. Dla fantastyki ważne są jego role w trylogiach Gwiezdne wojny i Przygody Indiana Jonesa oraz w filmie Łowcy androidów.

Urodził się i wychował w Chicago. Studiował filozofię w Rippon College; miał tam między innymi zajęcia z profesorem Williamem Tyree, którego wiele lat później wspomniał w Ostatniej krucjacie: "Archeologia poszukuje faktów, nie prawdy. Jeśli chcecie poznać prawdę, to wykłady profesora Tyree’a z filozofii odbywają się po drugiej stronie holu". Nie ukończył jednak studiów; bardziej zainteresowało go aktorstwo, wpierw teatralne, a później filmowe.

W czasach swej krótkiej kariery teatralnej poślubił Mary Louise Marquardt, koleżankę ze studiów; miał z nią dwóch synów. Przetrwali ze sobą najtrudniejsze lata początków pracy w filmie Forda, aż do sukcesu Gwiezdnych wojen. Jednak to właśnie sława, jaką zdobył Ford, jego częste wyjazdy na zagraniczne plany filmowe doprowadziły do rozwodu.

Ford po raz pierwszy zagrał w filmie w 1967 roku, jednak znany stał się dopiero po sukcesie filmu Amerykańskie graffii w 1973 roku, a przede wszystkim po pierwszej części Gwiezdnych wojen w 1977. Gdy nie mógł znaleźć ról w filmach, pracował jako Hollywood jako stolarz, zarabiając nieraz więcej niż na planie filmowym.

Przełomem stały się Gwiezdne wojny, gdzie wygrał wyścig o rolę z Christopherem Walkenem. Wystapił tam jako gwiezdny awanturnik Han Solo, obok Carrie Fisher jako księżniczki Lei i Marka Kamila jako Luka Skywalkera; ciekawą drugoplanową rolę stworzył też Alec Guinness jako Obi Wan Kenobi. Początkowo twórcy filmu, aktorzy i krytyka sądzili, że film poniesie klęskę; jednak już w pierwszych miesiącach zarobił ponad sto milionów dolarów, stając się jednym z kultowych obrazów fantastyki naukowej. Nic więc dziwnego, że nakręcono także Imperium kontratakuje (1980) i Powrót Jedi (1983), a w wiele lat później także nowe filmy z tej serii, już bez udziału Forda.

Druga partnerka życiowa Forda, Melissa Mathison, jest w świecie fantastyki znana jako twórca postaci kosmity z filmu E.T. Choć sam pomysł należał do Stevena Spielberga, to Mathison rozwinęła go i nadała ostateczny kształt. W scenariuszu wykorzystała także swe obserwacje zachowań… synów Forda z pierwszego małżeństwa, którzy często odwiedzali ojca. Matison i Ford mieli też zagrać epizod w tym filmie; ostatecznie jednak tą scenę wycięto.

Następnym wielkim sukcesem stał się przygodowy film Poszukiwacze zaginionej arki (1981), w którym jako archeolog Indiana Jones udaremnia hitlerowcom próbę zdobycia Arki Przymierza. Obejrzało go miliony ludzi w Stanach i na całym świecie, podobnie jak jego nieco słabszą kontynuację Indiana Jones i Świątynia Zagłady (1984) oraz znacznie lepszą Ostatnią krucjatę (1989), gdzie w roli ojca Indiany wystąpił Sean Connery. Sukces filmu sprawił, że zaczęto rozważać nakręcenie czwartej części… jednak jeszcze do tego nie doszło. Podobnie jak podczas realizacji wielu innych swoich filmów, Ford wprowadzał do scenariusza wiele zmian; to on zaproponował, by w słynnej scenie bójki na arabskim bazarze Indiana Jonem po prostu zastrzelił olbrzyma chcącego walczyć z nim na szable. Ford brał też udział w większości niebezpiecznych ujęć w filmie, niewiele pracy pozostawiając kaskaderom.

Po rolach zabijaków Hala Solo i Indiana Jonesa, trudno było Fordowi stworzyć postać Rocka Deckarda, detektywa przyszłości w Łowcy androidów Ridley’a Scotta, filmu opartego na powieści Philipa K. Dicka. Początkowo miał to być ktoś w stylu Philipa Malrowe’a z powieści Chandlera i ich ekranizacji; Ford stworzył jednak lepszą, oryginalniejszą postać, poczynając od krótkich włosów, stroju, zachowania, po mistrzowsko rozegrany wątek romansowy z Rachel, granej przez Sean Young. Łowca androidów nie miał dobrej prasy i nie odniósł sukcesu finansowego, ale stał się jednym z najważniejszych filmów fantastycznych lat osiemdziesiątych XX wieku. Zasługa w tym nie tylko przerażającej, drobiazgowej wizji Scotta i gry Forda jako odtwórcy głównej roli, ale także grupy drugoplanowych aktorów, w tym Rutgera Hauera jako przywódcy grupy androidów.

Inne znane filmy Forda to wojenny Komandosi z Nawarony (1978); kryminał Świadek (1986), gdzie zagrał u boku Kelly McGillis; komedia romantyczna Pracująca dziewczyna (1988); sensacyjny Ścigany (1993); komedia Sabina (1995), a także seria filmów na podstawie powieści Toma Clancy’ego, gdzie odtwarza postać Jacka Ryana.

Jarosław Zieliński

16 marca 2004