Akcja

Akcja to ciąg działań i przeciwdziałań bohaterów zdążających do osiągnięcia określonych celów, pewien przebieg zdarzeń rozwijający się przez konflikty, perypetie czy intrygi w kierunku finału. Główne fazy akcji to zawiązanie, rozwinięcie i rozwiązanie. Występują w niej również epizody.

Jednym z ważniejszych elementów akcji może być punkt kulminacyjny - moment, w którym napięcie przeciwstawnych dążeń osiąga krańcową intensywność; bezpośrednio po nim następuje zazwyczaj zakończenie akcji.

Dla akcji ważna jest przedakcja - zdarzenia z życia bohaterów utworu poprzedzające początek jego właściwej fabuły; przeszłość przed fabularna, która znana jest z prologu dzieła lub też z retrospekcji dokonywanych w biegu fabuły.

Intryga to zawikłanie faubły; przebiegłe i skryte działania postaci skeirowane przeciw innym postaciom, mające postawić je w kłopotliwej postaci, pokrzyżować ich plany, nieprzyjemnie zaskoczyć, wprowadzić w błąd. Wywołuje lub potęguje konflikt i ukierunkowuje bieg akcji, jej rola jest szczególnie znaczna między innymi w powieści kryminalnej.

Perypetia to zdarzenie nieoczekwianie lecz definitywnie odmieniające kierunek biegu akcji dramatycznej lub epickiej, wprowadzające istotną zmianę w sytuacji bohatera utworu, stawiające go wobec nowych wyzwań, przede wszystkim zaś wobec konieczności przewartościowania uprzednich zamiarów i postanowień.

Potocznie termin akcja bywa stosowany zamiennie z terminem fabuła.

Jarosław Zieliński

28 czerwca 1999